ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಯಲಿ ಮೈದಳೆದ ದೈವ,.. ಮನೆ-ಮನ ತುಂಬಿದ ಗಣಪನ ವೈಭವ!

ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸ ಬಂತೆಂದರೆ ಏನೋ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಭ್ರಮ ಮನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.. ಮನೆಯಿಂದ ಬೀದಿಯ ತನಕ ಸಡಗರ ಮೇಳೈಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ..  ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣುವ ಗಣಪನ ಸ್ಮರಣೆ ಭಕ್ತಿಭಾವವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ… ಗೌರಿಗಣೇಶ ಹಬ್ಬದ ಕುರಿತಂತೆ ಲೇಖಕಿ ಜಯಶ್ರೀ ಜೆ ಅಬ್ಬಿಗೇರಿ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಓದಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಿಳಿಸಿ..

ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ  ಚತುರ್ಥಿ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಕಂಪನ ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಗಾರಿನ ಮಳೆ ಹನಿಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸಿರುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಕರುನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಜಗನ್ಮೋಹಕ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಹಬ್ಬದ ಕಳೆ ಮನೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಘ್ನ ನಿವಾರಕ, ಬುದ್ಧಿಪ್ರದಾಯಕ, ಸಕಲ ಕಲೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಗಣೇಶನ ಆಗಮನ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಭಕ್ತಿ, ಕಲೆ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಂದೇ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಸೆಯುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹೋತ್ಸವ.

ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನಲೆ: ಆನೆ ಮುಖದ ಅನನ್ಯ ಕಥೆ

ಗಣೇಶನ ಜನ್ಮ ವೃತ್ತಾಂತ ಮತ್ತು ಆತನ ಗಜಮುಖದ ಹಿನ್ನಲೆ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ತಾನು ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ತನ್ನ ಮೈಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಬಾಲಕನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತಾಯಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾವಹಿಸಿ ಪಾಲಿಸುವ ಆ ಬಾಲಕ, ಅರಮನೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನೇ ಒಳಗೆ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಈ ದಿವ್ಯ ಬಾಲಕನ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಗಣಗಳ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಿವನ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಬಾಲಕನ ಶಿರಚ್ಛೇದವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯ ತಿಳಿದು ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿ ಶೋಕತಪ್ತಳಾದಾಗ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಶಿವನು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮೊದಲು ಸಿಗುವ ಜೀವಿಯ ಶಿರವನ್ನು ತರಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗಣಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಸಿಗುವುದು ಸೌಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾದ ಐರಾವತದ (ಆನೆ) ತಲೆ. ಆ ಆನೆಯ ಮುಖವನ್ನು ಬಾಲಕನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿ ಜೀವ ತುಂಬಿದಾಗ, ಆತನೇ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಜಮುಖ ಗಣಪತಿಯಾಗಿ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳು ಆತನಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಪೂಜೆಯ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ ಹರಸುತ್ತಾರೆ.

ತಂದೆ–ತಾಯಿಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ: ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಜ್ಞಾನಫಲದ ಕಥೆ

ಗಣೇಶನು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೆತ್ತವರ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯನಾದ ಕಥೆಯಿದು. ಒಮ್ಮೆ ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದರು ಪರಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಜ್ಞಾನಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಮೂಡಿದಾಗ, ಶಿವನು ತನ್ನಿಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕೇಯನಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ಶರತ್ತು ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. “ಯಾರು ಮೊದಲು ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಬರುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗೆ ಈ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಶಿವ. ಶರತ್ತು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನು ತನ್ನ ವೇಗದ ವಾಹನವಾದ ನವಿಲನ್ನೇರಿ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲು ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಆದರೆ, ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಗಣೇಶನ ವಾಹನ ಪುಟ್ಟ ಮೂಷಿಕ (ಇಲಿ). ಗಣೇಶನು ಗಾಬರಿಯಾಗದೆ ತನ್ನ ಅಪ್ರತಿಮ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೆತ್ತವರೇ ತನಗೆ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಎಂದು ನಂಬಿದ ಗಣೇಶನು, ತಂದೆ ಪರಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಸುತ್ತಿ ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಹೆತ್ತವರಲ್ಲೇ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಂಡ ಗಣೇಶನು ಜ್ಞಾನಫಲವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಥೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೆತ್ತವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಪರಮೋಚ್ಚ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಸಡಗರದ ಸ್ವರ್ಣಗೌರಿ ವ್ರತ

ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಬರುವ ಸ್ವರ್ಣಗೌರಿ ವ್ರತ ಮತ್ತು ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ದಿನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಸಡಗರವೇ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ತವರುಮನೆಯ ಕಳÉಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ತಾಯಿ ಗೌರಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ದಿನಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಮುಂದೆ ರಂಗೋಲಿ ಇಟ್ಟು, ಹೊಸ್ತಿಲಿಗೆ ತಳಿರು ತೋರಣ ಕಟ್ಟಿ ಮಾಂಗಲ್ಯ ಪ್ರದಾಯಿನಿಯಾದ ಗೌರಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಉಟ್ಟು, ಒಡವೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಬಾಗಿನ ನೀಡುವ ದೃಶ್ಯ ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಗಣೇಶನಿಗೆ ಇಷ್ಟದ ಖಾದ್ಯಗಳಾದ ಮೋದಕ, ಕಡುಬು, ಪಂಚಕಜ್ಜಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಘಮಲು ಅಡುಗೆಮನೆಯಿಂದ ಇಡೀ ಮನೆಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಸಡಗರ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಯು ಹಬ್ಬದ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳ ಮುಗ್ಧ ಸಂಭ್ರಮ

ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬ ಎಂದರೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಆನಂದ. ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಮುಗ್ಧ ನಗು ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹವೇ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪೂಜೆ. ತಂದೆಯ ಕೈಹಿಡಿದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗಿ, ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಪುಟ್ಟ ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಮಕ್ಕಳ ಖುಷಿಗೆ ಪಾರವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. “ನಮ್ಮ ಮನೆ ಗಣಪತಿ ಸಣ್ಣ ಮೂಷಿಕನ ಮೇಲಿದ್ದಾನೆ”, “ನಮ್ಮ ಗಣಪತಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಲಡ್ಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ” ಎಂದು ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಹರಟೆ ಹೊಡೆಯುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಡಗರ ಅದ್ಭುತ. ಸಂಜೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಗಲ್ಲಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶನ ಫೆಂಡಾಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು, ಅಲ್ಲಿ ಕೊಡುವ ತೀರ್ಥ-ಪ್ರಸಾದ ಮತ್ತು  ಚಾಕೊಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾಯುವುದು ಮಕ್ಕಳ ನೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸ. ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಮಟೆಯ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಭ್ರಮ ಹಬ್ಬದ ಅಸಲಿ ಸೌಂದರ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮೂಡುವ ಚೈತನ್ಯ: ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಭಕ್ತಿ

ಹಬ್ಬದ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯ ಸಂಗಮದಿಂದ. ಕುಂಬಾರನ ಚತುರ ಹಸ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದೃಶ್ಯವೇ ಒಂದು ಕಾವ್ಯ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಸಮಾಜವು ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಿದ್ದು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಮುಕ್ತ ಮಣ್ಣಿನ ಗಣಪತಿ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಬಂದ ರೂಪ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಸನಾತನ ತತ್ವದ ಪ್ರತೀಕವಿದು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಡಗರ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ

ಮನೆಮನಗಳ ಪೂಜೆಯ ಸಡಗರ ಒಂದೆಡೆಯಾದರೆ, ಗಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಫೆಂಡಾಲ್‌ಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳ ಜಗಮಗಿಸುವಿಕೆ, ಮೈಮನ ರೋಮಾಂಚನಗೊಳಿಸುವ ತಮಟೆ ಮತ್ತು ಡೋಲುಗಳ ಸದ್ದು ಯುವಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ.

ಮೈಸೂರು ದಸರೆಯಂತೆ, ಗಣೇಶೋತ್ಸವವೂ ಇಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತನಗಾಗಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಿದೇಶಗಳಾದ ಅಮೆರಿಕ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಭವ್ಯ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ, ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿದಾಯ: ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಭಕ್ತಿ ಹೊನಲು

ಹಬ್ಬದ ಪರಮೋಚ್ಚ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಗಣೇಶನ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಹೋತ್ಸವ. ಕೆರೆ, ನದಿ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಭಕ್ತಿಯ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳುವಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಕ್ತನ ಕಣ್ಣಾಲಿಗಳು ತೇವಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. “ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಬೇಗ ಬನ್ನಿ” ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾ, ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸುವಾಗ ಜಗತ್ತಿನ ಅನಿತ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವದ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಘ್ನರಾಜನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಂದೇಶವೇನು?

ಕಾಲ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬವು ಸಾರುವ “ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಧೈರ್ಯ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟು” ಎಂಬ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಂದೇಶ ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ. ಲೋಕದ ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಸುಖ-ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತೆ ಬೇಡುವ ಈ ಮಹೋತ್ಸವ ವಿಶ್ವದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವತಾರೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ಯಾವ ಮುಕ್ತಾಯದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಗೂ ಸಿಲುಕದ ಈ ಭಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಕ್ತನ ಹೃದಯಾಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನರಾಜನ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಬೆಳಕಾಗಿ ಸದಾ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಜಯಶ್ರೀ ಜೆ ಅಬ್ಬಿಗೇರಿ ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಓದಲು ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ…